Ortadoğu’daki Savaş Ortamı Denizde, Havada ve Karada Lojistik Süreçleri Derinden Etkiliyor, Navlunlardaki Artış Kaygı Veriyor

Aynı belirsizlik hava, deniz ve kara navlun piyasalarındaki fiyat ve maliyet tahminlerini de güçleştiriyor. Hürmüz Boğazı geçişleri yanı sıra Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz’deki trafiğin de aksaması küresel ticaret ve tedarik zinciri yönünden en kötü senaryo olarak değerlendiriliyor.

Orta Doğu öncelikle Asya–Avrupa–Afrika arasındaki en yoğun hava koridorlarından biri üzerinde yer aldığı için krizin küresel ölçeğe taşınmasını hızlandırıyor. Bölgedeki büyük hava yolu şirketleri hem yolcu hem de kargo operasyonlarında krizi derin şekilde yaşıyorlar. Havacılık ve turizm sektörlerindeki gelir kayıpları dev boyutlara doğru gidiyor. Deniz yolundan yüklerin hava kargoya kayması bir yandan maliyetleri navlun fiyatı anlamında 5-10 kat artırırken, hava kargo depolama alanlarında da ciddi bir birikim ve kapasite yetersizliği oluşmuş durumda. Rota değişiklikleri artan petrol fiyatları ortamında lojistik maliyetlerini de hızla tırmandırıyor.

Bir diğer önemli sorun tedarik zincirlerinin güvenilirliği konusu. Savaş ortamı derinleştikçe e-ticaret başta olmak üzere elektronik ve yarı iletkenler,ilaç ve sağlık ürünleri ve enerji sektörü ekipmanlarının tedarik zincirinde olumsuz bir tablonun ortaya çıkması kaçınılmaz görünüyor. Hava kargo ve konteyner piyasalarında sigorta pirimlerinde de savaş riskleri nedeniyle ciddi artışlar gözleniyor.

Öte yandan ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın küresel ticaret rotalarında ve tedarik zinciri üzerinde yarattığı operasyonel baskılar da artıyor. Hava kargo operasyonları da bu süreçte ağır bir kriz yaşıyor. Bölgede bir dizi ülkenin hava sahası kapalı ve bazı havaalanlarında ise çok sınırlı bir kapasite kullanımı söz konusu.

Asya ve Uzakdoğu merkezli hava kargo şirketlerinin özellikle Avrupa’ya yönelik kargo pazarındaki rolü de artıyor. Asya-Avrupa hava kargosunun yaklaşık %30’unun Orta Doğu üzerinden taşındığı tahmin ediliyor ve Basra Körfezi’ndeki hava sahasının önemli oranda kapanması, forwarder’ları ve lojistik şirketlerini Asya çıkışlı kargo ve yolcu uçaklarında kapasite bulmak için adeta bir yarışa sokmuş durumda.

Uzayan rotalar ve alternatif kargo hub’lardaki yoğunluk ekstra gecikmelere yol açıyor, kargo taşıyıcıları önceliği elektronik, ilaç vb yüksek değerli ve acil yüklere veriyor. Hava kargoya artan talep yüklerin hava yoluyla taşınmasını çok pahalı hale getirdiği için, bazı yüklerin yeniden deniz veya demiryoluna yönelişini zorunlu kılabilecek bir durum olarak da görülüyor.

Jet Yakıt fiyatları geçen yıla kıyasla %100 arttı, Baltık Endeksi tırmanışta

Orta Doğu’daki çatışmaların ticaret koridorlarında neden olduğu aksaklıklar ve yükselen yakıt fiyatlarının hava kargo piyasası üzerindeki baskıyı sürdürmesiyle birlikte, hava kargo navlun fiyatları yoğun sezon seviyelerine çıkmış durumda.

30 Mart haftasında küresel Baltik Hava Kargo Endeksi haftalık bazda %9,3 artarken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla %10 yükseliş gösterdi. Havacılık otoriteleri jet yakıtı fiyatlarının geçen yıla göre %100 oranında arttığını ve bunun sonucunda hava kargoda navlun fiyatlarının çok daha fazla yükselebileceğini belirtiyor.

Bölge bazında bakıldığında Hong Kong, Hindistan ve Kore çıkışlı spot fiyatların artmaya devam ettiği veya ulaştığı bu yüksek seviyelerde kalacağı öngörülüyor. Hong Kong çıkışlı endeks haftalık bazda %7,6, yıllık bazda ise %7,4 yükselmiş durumda. Çin çıkışlı en yoğun hatlarda ise durum şöyle; Genel fiyatlar, hem Avrupa hem de ABD yönünde haftalık bazda artmaya devam ediyor ve yıllık bazda belirgin şekilde daha yüksek seviyelerde görünüyor.

Asya-Avrupa rotalarında da benzeri bir tablo izleniyor. Asya’nın diğer bölgelerinden Avrupa’ya yönelik hatlarda fiyatlar haftalık bazda yükseliyor; özellikle Bangkok, Seul ve Vietnam çıkışlarında artış görülüyor. Piyasa uzmanları ABD hatlarındaki fiyatların daha karma bir seyir izlediğini ve Hindistan çıkışlı olarak haftalık artışların daha sınırlı kaldığını belirtseler de, son dönemde gözlenen keskin yükselişler nedeniyle yıllık bazda navlun fiyatlarının hala çok daha yüksek seviyelerde seyrettiğine dikkat çekiyorlar.

Küresel Krizde Güncel Resim

— Kapasite Daralması

Orta Doğu’daki çatışmaların tırmanması nedeniyle küresel hava kargo kapasitesinin yaklaşık %18’i ilk aşamada etkilendi. Mart ayının son çeyreğinde bu oran daha da yükseldi. Özellikle Asya–Avrupa hattında, Orta Doğu üzerinden geçen rotalarda ciddi aksaklıklar sürüyor. Ortadoğu’da Emirates, Qatar Airways, ETHİAD gibi büyük hava yolları ve küresel kurye şirketleri kargo operasyonları hakkında günlük bazda güncellemelerini de sürdürüyor. Küresel kurye şirketleri ise gönderileri kabul etmeye devam etse de, tüm hizmetlerde yüksek gecikme riski ve sınırlı kapasite konusunda uyarı yapıyorlar.

—- Havayolları ve kargo uçakları

Birçok havayolu şirketi rezervasyonları durdurdu, kargo kısıtlamaları uygulanıyor ve kargo uçakları da farklı hatlara kaydırılıyor. Transit süreleri uzadı.

— Alternatif Rotalar gündemde

Kargolar Orta Asya üzerinden kuzey rotalarına veya daha uzun güney koridorlarına yönlendiriliyor. Bu değişiklikler uçuş sürelerini uzatırken, ve yakıt tüketimini artırıyor. Ümit Burnu rotası yeniden seçenek olarak öne çıkarken, küresel kargo şirketleri ve forwarder kuruluşlar karayolu ve havayolu bağlantılı opsiyonları da müşterilerine sunuyor.

— Hub Operasyonları

Dubai (DXB), Abu Dhabi (AUH) ve Doha (DOH) gibi önemli merkezler kısıtlı operasyonlarla karşı karşıya. Havayolları bölgeyi baypas ediyor; bu da büyük darboğazlara, spot navlun fiyatlarında keskin artışlara ve yakıt ile sigorta primlerinde savaş riski ek ücretlerinin yükselmesine neden oluyor.

— Deniz Taşımacılığı

Hürmüz Boğazı’ndaki riskler nedeniyle büyük hat operatörleri, Basra Körfezi limanlarına yönelik rezervasyonları durdurdu. Başlıca terminallerde ciddi yoğunluk yaşanırken, bazı önemli limanlarda konteyner kabulünü yapılamıyor.

— Karayolu Taşımacılığı

Suudi Arabistan–Katar ve Suudi Arabistan–BAE gibi ana sınır kapıları açık kalmaya devam ediyor. Ancak bu geçiş noktalarında yoğunluk artmış durumda ve gecikmeler 24–48 saate uzanıyor.