Ortadoğu’daki Savaş ve Yüksek Yakıt Fiyatlarıyla Birleşince Havayollarının Karlılığını Yarı Yarıya Düşürdü

Küresel ölçekte sektör kârlılığının 2025 yılına göre yarıya düşmesi bekleniyor. Türk Hava Yolları ve Pegasus dahil yaklaşık 370 havayolu şirketini çatısı altında toplayan ve sivil havacılık trafiğinin % 85’ini temsil eden Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği IATA’nın son raporuna göre Orta Doğu’daki savaşın yarattığı atmosfer ve yükselen yakıt maliyetleri nedeniyle küresel havayolu sektörünün 2026 yılı kârlılığının önemli ölçüde düşmesi bekleniyor. IATA’nın daha önce karlılık için yaptığı tahminler de altüst oldu. IATA’nın revize edilmiş yeni tahminlerine göre havayollarının toplam net kârının 2026 yılında 23 milyar dolar olması bekleniyor. Bu rakam, daha önce tahmin edilen 41 milyar doların yaklaşık yarısı düzeyinde kalırken, 2025 yılında elde edilen 45 milyar dolarlık toplam karın da yarısına denk geliyor. Hava kargoda ise beklenti yine konjonktürel etkiler nedeniyle sınırlı kalacak ve toplam yük hacminin sadece %0,2 artışla 71,7 milyon tona yükselmesi tahmin ediliyor.

Net kâr marjının %4,2’den %2,0’ye gerilemesi öngörülüyor. Yolcu başına net kârın 2025’teki 9,10 dolardan 4,50 dolara düşmesi bekleniyor. Faaliyet kârının 2025’teki 76,4 milyar dolardan 48 milyar dolara gerileyeceği tahmin edilirken, yatırılan sermayenin getirisi (ROIC) %6,6’dan %4,3’e düşecek ve %8,5 seviyesindeki sermaye maliyetinin altında kalacak. Bilet fiyatlarındaki artışın da etkisiyle sektör gelirlerinin %9,4 artışla 1 trilyon 165 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Ne var ki sektör gelirlerinin artmasına rağmen, faaliyet giderlerinin %13 artışla 1,117 trilyon dolara ulaşması nedeniyle küresel havayolu sektörünün net kârlılığının ciddi şekilde baskı altında kalacağı öngörülüyor. Bu durumun özellikle hava kargo ve yolcu taşımacılığında maliyet yönetiminin önemini daha da artırdığına dikkat çekiliyor.

Yolcu doluluk oranının %83,5’ten %84,0’e çıkarak rekor seviyeye ulaşacağı öngörülürken, yolcu sayısının %2,4 artışla 5,1 milyara çıkması bekleniyor.

Ortadoğu merkezli havayolları derinden etkilendi, küçük ölçekli havayolları da zorluk yaşıyor

IATA Genel Direktörü Willie Walsh, savaşın yol açtığı operasyonel sorunlar ve jet yakıtı fiyatlarındaki yaklaşık %70’lik artışın sektör görünümünü olumsuz etkilediğini belirterek,

“Orta Doğu’daki savaş kaynaklı aksaklıklar ve yükselen yakıt maliyetleri havayollarının görünümünü kötüleştirdi. Küresel ölçekte sektör kârlılığının 2025 yılına göre yarıya azalacak görünüyor. Kârlar 45 milyar dolardan 23 milyar dolara gerilerken, net kâr marjı da %4,2’den %2,0’ye düşecek. Tüm havayollarının finansal sonuçları, jet yakıtı fiyatlarındaki hızlı ve yaklaşık %70'lik artıştan olumsuz etkileniyor. Ek maliyetlerin bir kısmı fiyat ayarlamaları ve verimlilik artışlarıyla telafi edilmeye çalışılıyor. Ancak bu önlemler, kârlılığı geçen yılki seviyelerde tutmak için yeterli olmayacak. Yıla zayıf bilançolarla başlayan küçük ölçekli havayolları ise ciddi zorluklarla karşı karşıya bulunuyor.

Walsh’a göre, savaşın başlamasıyla birlikte bölgedeki hava sahalarının büyük ölçüde kapanması, özellikle Körfez merkezli havayollarını zor durumda bıraktı. Havayolları bağlantıları sürdürmek için önemli çaba gösterse de, ciddi mali etkilerin kaçınılmaz olduğu belirtiliyor.

Bölgesel açıdan bakıldığında, Orta Doğu hariç tüm bölgelerin kâr etmeye devam etmesi beklense de ancak finansal performansların belirgin şekilde zayıflamış durumda olduğuna dikkat çeken Willie Walsh! “Körfez bölgesi havayolları ise savaşın başlamasıyla birlikte hava sahalarının neredeyse tamamen kapanmasının ardından ciddi operasyonel belirsizliklerle karşı karşıya kaldı. Bu taşıyıcılar küresel bağlantısallığı sürdürmek konusunda olağanüstü bir iş çıkarıyorlar, ancak önemli mali etkilerden kaçınmaları mümkün değil” dedi.

Walsh ayrıca, en iyi dönemlerde bile havayolu sektörünün düşük kâr marjları ve sermaye maliyetinin altında kalan getirilerle faaliyet gösterdiğini vurguladı. Petrol fiyatlarındaki şokun, sektörün finansal dayanıklılığını ciddi şekilde sınadığını ve küresel net kâr marjlarının %2 seviyesine kadar gerilediğini belirten IATA Genel Direktörü şu değerlendirmede bulundu;

“Yakıt fiyatlarındaki şokun en büyük yükünü havayolları taşıyor. Bilet fiyatları yükseliyor olsa da, maliyet artışlarının bir kısmını havayolları kendi kârlılıkları üzerinden karşılamaya devam ediyor. Yolcu başına net kârın 4,50 dolara düşmesi gibi bir tablo ile karşıyayız. Bu da geçen yılki seviyenin yarısı anlamına geliyor. Mevcut koşullar altında bu durum sektörün dayanıklılığını gösteriyor. Ancak bu miktar, FIFA Dünya Kupası'nın düzenleneceği stadyumların çoğunda bir sosisli sandviç almaya bile yetmez. Ayrıca diğer maliyetlerin veya vergilerin artması durumunda sektöre koruma sağlayacak çok sınırlı bir güvenlik marjı bırakıyor."

Tedarik Zinciri Zorlukları Devam Ediyor, Uçak teslimatları gecikse de yeni siparişler de artıyor

IATA tarafından yapılan analize göre uçak teslimatlarındaki kademeli iyileşmeye rağmen tedarik koşulları yapısal olarak kısıtlı kalmaya devam ediyor. Uçak üretimi artış gösterse de pandemi döneminde oluşan açığı kapatacak hızda ilerlemiyor. Teslimatlar hâlâ COVID-19 öncesi zirve seviyelerin altında bulunuyor ve biriken uçak açığını azaltmakta yetersiz kalıyor. Aynı zamanda yeni uçak talebi güçlü seyretmeye devam ediyor ve siparişler teslimatları aşmayı sürdürüyor. Bunun sonucunda envanter kayıtlarına göre sipariş birikimi Mayıs 2026 itibarıyla 18.100 uçağa ulaştı. Bu rakam 2024 yılında 17.000 seviyesindeydi ve günümüzde aktif küresel filonun yüzde 50'sinden fazlasına karşılık geliyor. Aynı analize göre havayolları eksik kapasitenin önemli bir bölümünü operasyonel ve ticari düzenlemelerle telafi etmeyi başardı. Mevcut uçakların kullanım ömrü uzatıldı, günlük kullanım süreleri artırıldı ve daha yüksek doluluk oranlarıyla operasyon gerçekleştirildi. Böylece geciken teslimatların etkisi kısmen dengelendi. Ancak uçak eksikliği yalnızca maliyetleri artırmakla kalmıyor, aynı zamanda büyümeyi de sınırlandırıyor. Özellikle yeni uçak eksikliği nedeniyle sektör tarihinde ilk kez 2024 ve 2025 yıllarında yakıt verimliliğindeki ilerleme durdu. Bu durum havayolu sektörünün karbon emisyonlarını azaltma yönündeki düzenli gelişimini de sekteye uğrattı. Mevcut jeopolitik gerilimlerin küresel tedarik zincirlerini etkilemeye devam ettiği bir ortamda, bu dengesizliğin kalıcı hale gelme riskine de ayrıca dikkat çekiliyor.