Küresel Havacılıkta Jet Yakıtında Arz Krizi Sektörü Kaygılandırıyor

Brezilya merkezli enerji şirketi Petrobras’ın mayıs ayından geçerli olmak üzere jet yakıt fiyatlarına %18 artış yapması tüm bölgeleri etkileyecek yeni bir dalga yarattı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı savaş ve Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınmasının ardından, Mart ve Haziran 2026 arasında dünya genelinde 150.000'den fazla uluslararası uçuşun iptal edildiği belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı'nın kapanması, dünyanın deniz yoluyla taşınan petrol arzının yaklaşık yüzde 21'inin geçtiği rota olması nedeniyle havacılık sektörünü bir dizi yönden baskı altına alıyor.

Mart ve Nisan aylarında hava sahaları kapandı, kargo ve yolcu hareketleri durma noktasına geldi. Rotalar yeniden oluşturuldu. Dubai gibi küresel hub pozisyonunda olan havalimanları savaş ortamında hem fiziki hem de psikolojik faktörler yönünden olumsuz bir tablo ile karşı karşıya kaldı. Grev dalgalarıyla uğraşan Lufthansa ise 2026 yaz dönemine yönelik yeni kararlar aldı. Japonya ve Güney Kore başta olmak üzere Uzakdoğu bölgesi havayolları yakıt arzındaki tıkanma ve fiyatlardaki artış nedeniyle kriz önlemlerini devreye soktu. Yükselen jet yakıtı fiyatları ve tedarik sorunlarının yarattığı sıkıntılar birçok Asya havayolu şirketini uçuş programlarını yeniden gözden geçirmeye zorladı. Asya’nın maruz kaldığı risk, Avrupa ve ABD’ye göre daha yüksek olduğu için ham petrol ve jet yakıtı fiyatları yükseldiğinde daha fazla havayolu şirketi doğrudan riskli bölgeye girmiş oldu.

Jet Yakıt Fiyatları 2 Kattan Fazla Yükseldi
Artan petrol fiyatları ve özellikle de jet yakıt fiyatları yaz sezonu öncesinde Avrupa merkezli hava yolları başta olmak üzere tüm sivil havacılık sektörünün en önemli endişelerinden biri haline geldi. Maliyet artışı yanı sıra jet yakıtı tedariki de çok önemli bir sorun olarak öne çıktı. Ton başına jet yakıt fiyatları savaş öncesi döneme kıyasla yaklaşık 831 dolardan 1.838 dolara kadar çıktı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) başkanı tarafından yapılan açıklamada Avrupa'nın 6 haftalık jet yakıtı stokuna sahip olduğunu ve bu sürenin sonunda uçuş iptallerinin başlayacağını söylemesi Avrupa'daki jet yakıtı kıtlığı krizini biraz daha derinleştirdi. Avrupa Birliği (AB) ise Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle önümüzdeki haftalarda jet yakıtı kıtlığı yaşanabileceğine dair artan endişelere yanıt olarak bir dizi acil önlem aldı.

Sivil havacılık trafiğinin yüzde 83’ünü temsil eden ve 360’ın üzerinde havayolu şirketini çatısı altında toplayan IATA ise jet yakıt fiyatları ve arzı konusunda sektörün kaygılarını bir açıklama ile paylaştı.

IATA Genel Direktörü Willie Walsh açıklamasında şu uyarıyı dile getirdi; “Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) olası jet yakıtı kıtlığına ilişkin değerlendirmesi endişe verici. Ayrıca, Mayıs ayı sonuna kadar Avrupa'da jet yakıtı eksikliği nedeniyle bazı iptallerin başlayabileceğini tahmin ediyoruz. Bu durum Asya'nın bazı bölgelerinde zaten yaşanıyor. Alternatif tedarik hatlarını güvence altına almak için mümkün olan her şeyi yapmanın yanı sıra, yetkililerin, uçuş kısıtlaması gerekmesi durumunda, uçuş slotu rahatlatma da dahil olmak üzere, iyi iletişim kurulmuş ve koordine edilmiş planlara sahip olmaları önemlidir.”

ACI Avrupa Genel Direktörü Olivier Jankovec da açıklamasında “Avrupa'da mevcut durumda hiçbir havaalanının jet yakıtı sıkıntısıyla karşı karşıya olmadığını ve uçuş operasyonlarının normal şekilde devam ettiğini belirterek, “. Ancak Hürmüz Boğazı'ndan güvenli ve istikrarlı geçişin yeniden sağlanması konusundaki belirsiz durum göz önüne alındığında, bugün kabul edilen plan, potansiyel jet yakıtı sıkıntısı risklerini azaltmak için yeterli strateji ve yanıttır”dedi.

Avrupa jet yakıtının yarıdan fazlasını Ortadoğu’dan ithal ediyor

Öte yandan Brezilya merkezli enerji devi Petrobras’ın mayıs ayından geçerli olmak üzere jet yakıt fiyatlarına %18 artış yapması tüm bölgeleri etkileyecek yeni bir dalga yarattı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği'nin (IATA) jet yakıtı izleme raporu, küresel ortalama fiyatın geçen ayın son haftasında varil başına 185 dolar olduğunu, nisan başlarında ise varil başına 200 doların üzerine çıktığını gösterdi. Çatışma başlamadan önce jet yakıtı varil başına yaklaşık 95-100 dolardı. Havacılık uzmanlarına göre sektör ham petrol fiyatlarındaki yukarı yönlü grafik ile jet yakıtı rafineri marjlarındaki yükseliş nedeniyle iki yönlü baskı altında. Uçak yakıtı Orta Doğu arzına en çok maruz kalan ürünlerden biri ve özellikle Avrupa, Hürmüz Boğazı üzerinden gelen ithalata da büyük ölçüde bağımlı durumda. Avrupa ülkeleri toplam ithalatın % 50’sinden fazlasını Orta Doğu’dan yapıyor. Böylesi bir bağımlılık nedeniyle havayolları benzin istasyonlarındaki tüketicilerden çok daha hızlı bir şekilde sıkıntı çekebiliyor. Avrupa’da yaz sezonu öncesinde bilet fiyatlarında da önemli artışlar bekleniyor. Daha da önemlisi hava yolları jet yakıtındaki muhtemel arz sıkıntısı nedeniyle sefer sayılarını da azaltma yoluna gidiyor ve bu eğilim daha da güçlenecek görünüyor. Birçok havayolu özellikle uzun uçuşlarda bilet fiyatlarına %20’nin üzerinde artış getirmiş durumda. Bu artışlara karşın hem Kuzey Amerika’da hem de Avrupa’da yaz sezonu yolcu talebinin yüksek olduğuna da dikkat çekiliyor.

Hava kargoda da navlun fiyatları artışta
Öte yandan jet yakıtı fiyatlarındaki keskin artışlar, hava kargo fiyatlarına doğrudan yansıyor ve bu etki küresel tedarik zincirlerinde hızlı bir şekilde kendini hissettiriyor.

Bu hızlı yükseliş, daha yüksek navlun fiyatlarına dönüşürken, yakıtın sadece bir maliyet bileşeni olmadığını, "hava kargo fiyatlandırmasındaki en büyük etkenlerden biri" olduğuna ve ani hareketlerin piyasa tepkilerini yukarı yönlü tetiklediğini belirtiyor.

Hava kargo özelinde ani artışlar sonucu oluşan güzergah ayarlamaları, kapasite kısıtlamaları ve gecikmeler, hem taşıyıcılar hem de müşteriler için planlamayı giderek daha karmaşık hale getirirken, maliyet yönetimi açısından da taşıyıcılara çok sınırlı bir zaman bırakıyor.

Körfez bölgesinde toparlanma arayışları, uçuşlar yeniden planlanıyor

Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş nedeniyle, bölgedeki büyük havaalanları da uçuş ve yolcu trafiğinde önemli aksamalar yaşadı. Dubai, Abu Dhabi ve Doha havaalanları bu savaştan derinden etkilendi. Birçok havayolu şirketi Mayıs ayı sonuna kadar uçuşlarını askıya alırken, Haziran ayından itibaren uçuş planlarının yeniden gözden geçirilmesi bekleniyor. Emirates, Etihad ve Qatar Airways ise uçuşlarını aşamalı olarak başlatmış durumda. Emirates, 1 Mayıs'ta Dubai'den Los Angeles, Miami ve Orlando'ya, ertesi gün de Houston'a uçuşlara yeniden başlayacak. Bu dört rota da İran'daki savaş nedeniyle askıya alınmıştı. Körfez devi, toplamda ABD'deki 12 havalimanına yolcu uçuşlarını yeniden başlatmış olacak. Emirates, bölgedeki haftalar süren çatışmaların ardından Ortadoğu'daki önemli rotalarının daha fazlasının yeniden faaliyete geçmesiyle ilgili yeni uçuş güncellemeleri yayınladı.

Düzenli uçuş programı çatışmalardan ciddi şekilde etkilenmiş olsa da, Emirates şu anda bölgede en fazla uçuşu gerçekleştiriyor ve dünya çapında 100'den fazla destinasyona hizmet veriyor. Gerçek zamanlı hava trafiği izleme sistemi Flightradar24'ün son verilerine göre, Emirates şu anda çatışma öncesi programının %74’ünde faaliyet gösteriyor ve düzenli olarak daha fazla destinasyon ekleniyor. Bu hafta Emirates, Beyrut, Umman ve Kuveyt de dahil olmak üzere birçok önemli bölgesel rotayı ağına yeniden ekledi ve uçuşlar 1 Mayıs Cuma gününden itibaren rezerve edilebilir hale getirildi. Emirates Başkanı Sir Tim Clark, savaş ortamının yakında sona ereceğine ve BAE’nde ve ülke havacılığında her şeyin eski güzel günlere döneceğine inanıyor. Havayolunun ve Dubai'nin, 28 Şubat'tan bu yana BAE'yi derinden etkileyen Orta Doğu krizinden toparlanacağından kesinlikle emin olduğunu ifade eden Clark, “Eğer bir çözüm bulunursa ve bu durum önümüzdeki iki ila dört hafta içinde ortadan kalkarsa, yaz sonuna kadar kimse olanları hatırlamayacak” dedi.

Havacılık çevrelerinde en fazla gündem olan tartışma Ortadoğu’da ve özel olarak da Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde gerek yolcu gerekse kargo operasyonları yönünden toparlanmanın hangi hızda gerçekleşeceği konusunda yoğunlaşıyor. İGA İstanbul’un bu süreçte daha etkin bir havacılık hub’ı olarak öne çıkacağı da önemli bir beklenti durumunda.

Havayolları ve mesleki örgütler, yakıt konusunda acil bir sıkıntı olmadığını vurgulamaya çalışsa da, artan yakıt maliyetleri Avrupa’da havayolu operasyonlarını etkilemeye devam ediyor. Küresel havacılık sektörünün önde gelen oyuncularından Lufthansa’nın önlemleri de yakından izleniyor. Jet yakıtının artan maliyetinin bazı operasyonları kârsız hale getirmesi nedeniyle Lufthansa bu yaz 20 bin Avrupa kısa mesafeli uçuşunu iptal edeceğini duyurdu. Lufthansa Cargo'nun dört adet Airbus A321 kargo uçağından oluşan filosu, uçakları işleten kardeş havayolu Lufthansa CityLine'da yapılan kesintiler nedeniyle geçici olarak yere indirildi. Şirket artan yakıt maliyetleri ve Almanya operasyonlarını etkileyen işgücü aksaklıklarıyla mücadele etmeyi hedefleyen önlemlerin bir parçası olarak Lufthansa CityLine'ın 27 faal uçağını da geri çekme kararı aldı. KLM ve Delta’nın da aralarında bulunduğu bazı havayolu şirketleri de artan jet yakıtı maliyetine yanıt olarak uçuş kesintileri açıkladı.