Sevkiyatlarda Elektronik Navigasyon Mührü Dönemi

Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesi ülkeler arasında gerçekleştirilen sevkiyatların elektronik navigasyon mühürleri ile izlenmesini düzenleyen 19 Nisan 2022 tarihli Anlaşma, 3 Nisan 2023 itibarıyla yürürlüğe girdi. Söz konusu düzenleme, iki veya daha fazla üye ülke toprakları üzerinden yapılan taşımaların elektronik mühürlerle takip edilmesini ve uygulamanın hukuki altyapısını ortaya koyuyor.

Anlaşmada, uygulamanın aşamalarının belirlendiği ve sistemin devreye alınmasının Avrasya Ekonomik Komisyonu (EEC) kararıyla başlatılacağının hüküm altına alındığı ifade ediliyor.

Bu çerçevede 2023-2025 yılları arasında üye ülkeler arasında teknik altyapının test edilmesine yönelik pilot uygulamalar gerçekleştirildi. Özellikle Rusya-Belarus hattı ile Kazakistan-Kırgızistan-Rusya güzergâhında sistemin işleyişine ilişkin çeşitli testler yapıldı. Sürecin devamında, 23 Eylül 2025 tarihli ve 84 sayılı EEC Kurulu Kararı ile sistemin resmen başlatılmasına karar verildi.

Uygulamanın üç aşamalı bir geçiş planı kapsamında hayata geçirilmesi öngörülüyor. İlk aşama 11 Şubat 2026 tarihinde başladı. Bu kapsamda alkol (bira dahil), tütün ürünleri, nikotin içeren hammaddeler ve yaptırım uygulanan ürünler gibi yüksek riskli mal kategorilerinde elektronik navigasyon mühürlerinin kullanımı zorunlu olacak. Ayrıca transit rejimi kapsamındaki kıyafet, ayakkabı ve elektronik cihaz sevkiyatları da bu zorunluluk kapsamında yer alacak.

İkinci aşamanın Ağustos 2026’da devreye alınması planlanıyor. Bu aşamada uygulamanın hafif sanayi ürünleri ve diğer cihazları da kapsayacak şekilde genişletilmesi hedefleniyor. Üçüncü ve son aşamada ise 2027 yılı başından itibaren tüm mal gruplarının elektronik navigasyon mühürleri aracılığıyla izlenmesi amaçlanıyor.

Anlaşma uyarınca her üye ülke kendi ulusal izleme operatörünü belirlemiş durumda. Rusya Federasyonu’nda Dijital Platform Geliştirme Merkezi (CRCP), ülkenin Ulaştırma Bakanlığı tarafından ulusal mühürleme operatörü olarak yetkilendirildi.

Elektronik navigasyon mühürleri uygulamasıyla birlikte, AEB üyesi ülkeler arasında gerçekleştirilen sınır ötesi sevkiyatların dijital ortamda izlenmesi ve kontrol süreçlerinin ortak bir sistem çerçevesinde yürütülmesi hedefleniyor.