ABD-İsrail-İran Çatışması Basra Körfezi ve Kızıldeniz’i Kilitledi

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş sadece deniz taşımacılığı rotalarını ve hava kargo operasyonlarını değil, küresel tedarik zincirini de tehdit edecek noktaya doğru ilerliyor. Uzmanlara göre hem Basra Körfezi hem de Kızıldeniz-Süveyş koridorunun aynı anda kapanması halinde ortaya çıkacak hacim kaymasını yeni rotalara yönlendirme işini yönetmenin modern denizcilik tarihi açısından bir örneği de bulunmuyor. Bu görüş hem tedarik zincirinin hem de deniz taşımacılığının karşı karşıya bulunduğu riskleri ve tabloyu en iyi şekilde anlatıyor. ABD-İsrail’in İran’a yönelik füze saldırıları ve Tahran’ın Orta Doğu genelinde misilleme saldırıları sonrasında, lojistik ve taşımacılık şirketleri müşterilerini ana rotalarındaki gecikmeler, aksaklıklar ve maliyet artışlarına karşı uyarmış durumda. Bu uyarı hem hava kargoda hem de deniz taşımacılığında transit sürelerinin uzayabileceği, seferlerin aksayabileceği ve olağanüstü hal fiyatlaması nedeniyle maliyetlerin artabileceği konusunda odaklanıyor. Öte yandan küresel ticaret rotalarında ciddi bir kriz yaşanırken, konteyner taşımacılığının en kötü senaryosunun da artık operasyonel bir gerçeklik haline geldiği belirtiliyor.

Basra Körfezi Limanları Kriz Altında

Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen ulaşıma kapanması, gemilerin ve petrol tankerlerinin mahsur kalması, Birleşik Arap Emirlikleri’nin en büyük limanı Cebel Ali’nin ve Körfez kıyısındaki diğer limanların saldırı altında olması ve yaşanan olağanüstü çatışma ortamı navlun fiyatlarında da tırmanışa yol açtı.

ABD-İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarının ardından İran’ın misillemesi doğrudan Basra Körfezi’ndeki liman altyapısını hedef alınca, Dubai’nin Orta Doğu’nun en büyük re-export merkezi ve dünyanın en yoğun dokuzuncu konteyner limanı Cebel Ali de krizin ortasında kaldı. Emirlikler genelindeki diğer liman tesislerinin de saldırı altında olması nedeniyle büyük lojistik operatörler Basra Körfezi operasyonlarını askıya aldı ve gemilerine güvenli bölgelere çekilme talimatı verdi. CMA CGM ve Maersk başta olmak küresel konteyner şirketleri Suudi Arabistan, Mısır, Ürdün, Cibuti, Sudan, Eritre’deki tüm Kızıldeniz limanları ile Basra Körfezi varışları için konteyner hacmine göre başına 2.000 ile 4.000 dolar arasında acil durum ek ücreti uygulaması başlattılar. Ayrıca kısa bir süre önce Süveyş üzerinden düzenli seferlere yeniden başlayan Maersk, MECL servisini Süveyş Kanalı rotasından uzaklaştırdı ve ME11 servisini Ümit Burnu rotasına yönlendirdi.

MSC Sefer Sonu İlan Etti

Son bir gelişme olarak MSC ise gemilerinde hâlihazırda taşınmakta olan ve Basra Körfezi limanlarına varışlı tüm yükler için “sefer sonu” (end of voyage) ilan etti. MSC, müşterilerine gönderdiği bilgilendirmede şu ifadelere yer verdi: “Orta Doğu’daki mevcut durum ışığında, MSC; karada ya da denizde, gözetim ve sorumluluğu altında bulunan ve Basra Körfezi limanlarına varışlı tüm yükler için Sefer Sonu ilan etmek zorunda kaldığını üzülerek bildirir.” Şirket ayrıca, şu anda Basra Körfezi limanlarına doğru seyir halinde olan tüm konteynerlerin, bir sonraki güvenli uğrak limanında tahliye edileceğini ve müşterilere yerel teslimat için hazır hale getirileceğini açıkladı.

Uzmanlara göre Basra Körfezi ulaşıma kapalı kaldığında Cebel Ali gibi limanlara konteynerleri deniz yoluyla getirmenin ya da çıkarmanın uygulanabilir bir alternatifi yok. Cebel Ali, Asya, Hindistan alt kıtası ve Avrupa arasında hareket eden devasa hacimler için bir aktarma merkezi konumunda. Kızıldeniz krizinden farklı olarak, yüklerin Ümit Burnu üzerinden daha uzun transit süreleriyle yönlendirilebildiği bir alternatif bu kez geçerli görünmüyor. Basra Körfezi’nin tamamen kapanması, Körfez varışlı yükler için hedef pazarın fiilen ortadan kalkması anlamına geliyor.

Ümit Burnu rotasının bu aşamada sadece zaman kazandıracak bir işlev görebileceği belirtiliyor. Yapılan senaryolar şöyle örneklendiriliyor; Tedarik zinciriniz Cebel Ali veya herhangi bir Basra Körfezi limanı üzerinden işliyorsa, bu hattın süresiz olarak askıya alınmış kabul edelim. Acil durum ek ücretleri halihazırda yürürlükte ve durum devam ederse daha da artacaktır. Orta Doğu dağıtımı için Asya’dan tedarik yapan yük sahipleri açısından yeni bir rota belirleme hesabı son derece zorlu bir seçenek, çünkü Ümit Burnu rotası 10–14 gün ek süre ve ciddi maliyet getiriyor. Buna rağmen yeni rota belirlemede deniz taşımacılık şirketleri ve konteyner işletmecileri için Afrika’yı uçtan dolaşma tek deniz seçeneği durumunda. Hava kargo da bu aşamada çözüm sunmuyor.

Körfez güzergâhlı tedarik zinciri için her durumda 30–60 günlük bir kesintiye karşı yeni bir maliyet analizi ve hesabı yapmak gerekeceği ifade ediliyor.

Hava Kargoda Acil Kargolara Öncelik

Hava kargoda kapasite sınırları nedeniyle acil kargolar önceliklendirilirken, daha az acil kargolar için deniz-hava kombinasyonları kullanılıyor. Gerek hava kargoda gerekse deniz taşımacılığında faaliyet gösteren şirketler Körfez bölgesi, Kızıldeniz koridoru veya Orta Doğu hava merkezleri üzerinden hareket eden kargolar için müşterilerine daha yakın iletişimde olmaları çağrısında bulunurken, gönderi özelinde riskleri ve alternatif planları değerlendirmelerini önerisi de yapılıyor. Diğer önemli bir risk de özellikle maliyet artışlarıyla ilgili. Havayollarının savaş riski ek ücretleri uygulamaları nedeniyle hava kargo fiyatlarının artacağı beklentisi de ön plana çıktı. Rotaların yeniden düzenlenmesi ve riskli bölgelerin aşılması nedeniyle ek ücretlerin yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olabileceği belirtiliyor. Taşıyıcılar uçuş sürelerinin uzayabileceği, savaş ve yakıt ek ücretleri uygulanabileceği ve koridorlarda program dalgalanmaları olabileceği konusunda da uyarıda bulundu.

Uyarılar Artıyor

Forwarder firmalar müşterilerin önümüzdeki günler ve haftalarda olası gecikmeler, iptaller, kapasite kısıtları ve ani fiyat değişikliklerine hazırlıklı olması gerektiğini belirtti. Hatta tedarik zincirindeki bu aksamaların ve kesintilerin sadece Orta Doğu ile sınırlı kalmayacağı, uçak yönlendirmeleri, rota uzatmaları, servis durdurmaları ve önemli ticaret hatlarında kapasite sıkışıklığı nedeniyle küresel etkiler yaratacağına da dikkat çekiliyor.

Uzak Doğu-Avrupa ticaret hatlarında ve özellikle Asya–Orta Doğu koridorlarında kapasite kısıtlamaları bekleniyor. Tedarik zinciri açısından bakıldığında ise tablo şöyle; Küresel lojistik şirketleri, Çin’deki ihracat pazarının Çin Yeni Yılı sonrası toparlanmakta olduğunu, ancak üretimin henüz tam kapasiteye gelmediğini belirtirken, mevcut durumda arz eksikliğinin şu an için küresel tedarik zincirlerini kritik şekilde etkilemediği, ancak durumun birkaç hafta devam etmesi halinde Çin çıkışlı tarifelerin artabileceği uyarısında bulunuyorlar.